UPRAVA I JAVNE SLUŽBE

Okružna načelstva

Načelstvo okruga rudničkog 1839-1890 – Gornji Milanovac
Načelstvo okruga rudničkog 1890-1902 – Čačak,
Načelstvo okruga čačanskog 1839-1922 – Čačak

Opštine

Sud opštine ateničke 1839-1930 – Atenica,
Sud opštine brajićke 1886-1890 – Brajići,
Sud opštine brezanske 1839-1918 – Brezna,
Sud opštine bresničke 1868-1918 – Bresnica,
Opština gučka 1839-1941 – Guča,
Opština zablaćka 1839-1944 – Zablaće,
Opština ježevička 1839-1944 – Ježevica,
Opština kaonska 1863-1941 – Kaona,
Opština ljubićka 1839-1941 – Ljubić,
Opština dučalovačka 1918-1941 – Markovica,
Opština pranjanska 1839-1941 – Pranjani,
Opština prislonička 1839-1941 – Prislonica,
Sud opštine slatinske 1839-1918 – Slatina,
Sud opštine takovske 1863-1918 – Takovo,
Opština trnavska 1839-1941 – Trnava,
Opština čačanska 1839-1934 – Čačak
Gradsko poglavarstvo 1934-1944 – Čačak,
Predstojništvo gradske policije 1941-1944 – Čačak.

Skupštine opština

Skupština opštine Gornji Milanovac 1944 – Gornji Milanovac,
Skupština opštine Lučani 1945 – Lučani,
Skupština opštine Mrčajevci 1944 – Mrčajevci,
Skupština opštine Čačak 1944 – Čačak.

Narodni odbori okruga

Narodni odbor okruga čačanskog 1944-1947 – Čačak

Sreski narodni odbori – narodni odbori srezova

Narodni odbor sreza takovskog 1944-1955 – Gornji Milanovac,
Narodni odbor sreza dragačevskog 1941-1955 – Guča,
Sreski narodni odbor Ljubić 1944-1947 – Ljubić,
Narodni odbor sreza ljubićko-trnavskog 1947-1955 – Čačak,
Narodni odbor sreza trnavskog 1944-1947 – Čačak,
Narodni odbor sreza Čačak 1955-1962 – Čačak.

Narodni odbori opština

Crtež Jovana Miškovića

Mesni narodni odbori

Mesni narodni odbor Vranići 1945-1947 – Vranići,
Mesni narodni odbor Gornja Vrbava 1945-1947 – Gornja Vrbava,
Mesni narodni odbor Gornja Kravarica 1945-1952 – G. Kravarica,
Mesni narodni odbor Donja Vrbava 1945-1947 – Donja Vrbava,
Mesni narodni odbor Dučalovići 1945-1947 – Dučalovići,
Mesni narodni odbor Zeoke 1945-1952 – Zeoke,
Mesni narodni odbor Jezdina 1944-1949 – Jezdina,
Mesni narodni odbor Leušići 1945-1947 – Leušići,
Mesni narodni odbor Lisice 1945-1947 – Lisice,
Mesni narodni odbor Lunjevica 1949-1952 – Lunjevica,
Mesni narodni odbor Petnica 1944-1952 – Petnica,
Mesni narodni odbor Rtari 1945-1947 – Rtari,
Mesni narodni odbor Ručići 1944-1947 – Ručići,
Mesni narodni odbor Svračkovci 1944-1949 – Svračkovci,

Mesni narodnooslobodilački odbori

Mesni narodnooslobodilač. odbor Vujetinci 1944-1946 – Vujetinci,
Mesni narodnooslobodilački odbor Lis 1943-1946 – Lis,
Mesni narodnooslobodilački odbor Premeća 1945 – Premeća,
Mesni narodnooslobodilač. odbor Pridvorica 1945 – Pridvorica,
Mesni narodnooslobodilač. odbor Sokolići 1944-1946 – Sokolići,

Stambene zajednice

Stambena zajednica „Ovčar Banja“ 1956-1965 – Ovčar Banja,
Stambena zajednica „Košutnjak“ 1955-1965 – Čačak,
Stambena zajednica „Ljubić“ 1960-1965 – Čačak,
Stambena zajednica broj 1 1954-1959 – Čačak,
Stambena zajednica „Stari grad“ 1960-1965 – Čačak.

Fondovi uprave i javnih službi razvrstani su na one do 1918, od 1918. do 1941, od 1941. do 1944 i od 1944. do današnjih dana.

Fondovi do 1918.

Građa ovih fondova najvećim delom je uništena. Sačuvani su nekompletno ili samo fragmentarno. Vremenski raspon građe kreće se od 1839. do 1918. godine.

Građa sadrži:
a) načelstva: podatke o izgradnji mostova na Jezdinskom i Parmenačkom potoku (1880) i preko Despotovice (1915), o naplati eksproprisanog zemljišta pojedinim licima na železničkoj pruzi Stalać – Kruševac – Užice; izveštaj o redu i miru, naplati danka, prireza za školski i bolesnički fond, o rezultatima traganja za odbeglim licima, o utrošenom novcu na ime plata činovnika, o finansijskom poslovanju đumruka i menzulana u Čačku (1840-1849), o utrošenom novcu za vojne potrebe (snabdevanje, naplata računa za vreme ratnih godina, invalidska rešenja porodicama čiji su najbliži poginuli u ratovima 1876-1878); platne spiskove buljubaša, stražara, činovnika, učitelja, zanatlija, doseljenih lica, ratnih invalida, bolničkog osoblja, lica od kojih je naplaćen bećarski danak, lica kojima su izdate dozvole za seču šume, zatim dužnika, krivaca i prestupnika; žalbe protiv okružnog kaznačeja, sreskih načelnika, kmetova i činovnika zbog raznih zloupotreba; izveštaje o rezultatima potere za hajducima, o zaraznim bolestima i kalemljenju (pelcovanju) dece...

b) opštine: prepisku sa okružnim i sreskim načelstvima; izveštaje i statističke podatke o zasejanim zemljišnim površinama, zaraznim bolestima, o naplaćenom porezu i opštinskom prirezu, o početku rada škola i opština; sudske presude zbog duga, samovlasnog zauzeća zemljišta, krađe, potrice, tuče i drugih prestupa; kupoprodajne ugovore; izborne materijale; poreska zaduženja građana; potere za hajducima i raspise o nestalim licima; invalidske potpore; tapije; podatke o prosecanju i izgradnji puteva; spiskove poreskih glava, popisa lica koja su dala sveštenički bir, narodne vojske prve i druge klase, majstora, novouvedenih lica za plaćanje danka, kulučara, lica kojima je data na zajam koševska hrana, glasačke spiskove, izbegličke dece iz 1914, regruta... Ovde se nalaze i podaci o popravci puteva Čačak–Kraljevo (1889), Čačak – Ivanjica, Čačak – Guča, prosecanju puta Ovčar – Kablar, izgradnji puta Ježevica – Rajac – Kaona (1911), uputstva o žigosanju novčanica...
Obaveštajna sredstva: sumarni inventar, delovodni protokoli.

Fondovi 1918–1941.

Sačuvano je u fragmentima i pojedinačnim dokumentima samo devet fondova: opština ateničke, gučke, dučalovačke, zablaćke, prisloničke, čačanske i Gradskog poglavarstva u Čačku.
Fondovi iz ovog perioda sadrže 195 knjiga i 171 kutiju spisa.
Građa sadrži: prepisku sa načelstvima srezova; izveštaje o opštinskim izborima, stanju poljoprivrede, zdravstvenom stanju ljudi, pošumljavanju goleti; raspored poreza i prireza; presude zbog samovlasnog zauzeća zemlje, duga i krađe; podatke o podizanju sušara i izvozu suvih šljiva, o suzbijanju stočnih zaraznih bolesti i štitne vaši; spiskove lica koja su prešla Albaniju, sirotne dece, lica koja primaju invalidsku potporu, lica umrlih u nemačkom zarobljeništvu, zanatlija, poreskih dužnika i biračke spiskove.
Od fondova iz ovog perioda najznačajniji je Gradsko poglavarstvo.

zapisnike sa odborskih sednica; Pravila Udruženja studenata za međusobno pomaganje i samostalno privređivanje; statističke izveštaje; razne naredbe nadzorne vlasti; podatke o izgradnji komunalnih objekata (proširenje i kaldrmisanje starih i prosecanje novih ulica); prijave ratne štete; regulacione planove grada; prijave za održavanje koncerata raznih umetničkih grupa iz mesta i sa

Gimnazija postaje osmorazredna srednja škola

strane; podatke o elektrifikaciji grada; spiskove stranaca koji se nalaze u varoši Čačku, građana kojima je rekvirirana stoka od strane austrijske vojske, činovnika i služitelja u Državnom dečjem domu, kafana i mehana u varoši, sirotinje kojoj je data pomoć za uskršnje praznike, članova Čačanskog trgovačkog udruženja, đaka koji su 1916. i 1917. godine bili u đačkom bataljonu u Francuskoj, lica koja imaju pravo na Albansku spomenicu, radnika, trgovačkih pomoćnika, zanatlija, trgovaca, lica kojima je isplaćena ratna šteta, odlikovanih od 1916, članova odbora za stanove, telegrafista, apoteka u varoši, raznih udruženja, bioskopa, zadruga, službenika i činovnika Banovinske bolnice, Železničke stanice, Katastarske sekcije, Direkcije šuma, Državne realne gimnazije, Okružnog suda, Poreske uprave, palih ratnika Šumadijske divizije drugog poziva 1914. na Romaniji i Javoru, korisnika telefona u Čačku; podatke o radu Suda za suzbijanje skupoće; podatke o prenosu posmrtnih ostataka srpskih ratnika i austrijskih vojnika u zajedničku grobnicu na Čačanskom groblju; podatke o predaji diplome počasnog građanina grada Sarajeva vojvodi Stepi Stepanoviću; podatke o radu Prve stolarske zadruge „Budućnost“, Prve krojačke zadruge, Čačanske poljoprivredne podružine, Mesnog odbora Društva Crvenog krsta, Čačanske štedionice, Škole igranja, Čačanske mlekarske zadruge, Sreskog električnog društva „Ovčar i Kablar“, Akcionarskog društva „Jelica“ A.D, Prve čačanske bravarske zadruge, Čačanske streljačke družine „Tanasko Rajić“, Dečjeg hranilišta, Tehničkog odeljka, Građanske škole industrijskog smera; naredbe za regulisanje parkirališta i reda vožnje fijakeristima, mesta za odvojeno kupanje muških i ženskih kupača u Zapadnoj Moravi i održavanje higijene u gradu; ponude za izgradnju vodovoda u gradu, podatke o osnivanju Oblasne direkcije šuma u Čačku; podatke o početku rada Dečjeg obdaništa; podatke o omeđavanju katastarskih opština; ustanovljenje Sreskog suda; podizanje Doma staraca; klasiranje zemljišta u srezu trnavskom; podake o podizanju kasapskih dućana i kupatila na Moravi; regulacioni plan za podizanje gradske tržnice; obaveštenje o osnivanju zemljišnog odeljka o uvođenju zemljišnih knjiga za srezove trnavski, ljubićki i dragačevski; podatke o demonstracijama i drugim političkim aktivnostima, o građenju novog paviljona za dečje letovalište od strane podmlatka Crvenog krsta na planini Jelici, o zabrani radničkoj sindikalnoj organizaciji da priređuje koncerte i priredbe; evidenciju o izgradnji banovinskih puteva i puta Čačak – Guča – Ivanjica – Sjenica – Bjelo Polje ličnim radom; podatke o osnivanju Vodne zajednice za regulaciju rečnog korita Zapadne Morave...
Obaveštajna sredstva: Vodič kroz arhivsku građu, sumarni inventar, registri i delovodni protokoli.

Fondovi 1941–1944.

Fondovi iz ovog perioda nastali su radom okupacijskih i kvinslinških organa vlasti, koji su na području Arhiva delovali od kapitulacije Kraljevine Jugoslavije do početka decembra 1944.
Fondovi za ovaj period uglavnom su uništeni. Sačuvan je samo Gradskog poglavarstva i u fragmentima fondovi opštine Zablaćke i Predstojništva gradske policije.
Fondovi sadrže 29 knjiga i 20 kutija spisa.

Građa sadrži:
zapisnike sa sednica Veća gradskog poglavarstva; izveštaje o naseljavanju izbeglica, o broju stanovnika po vrsti zanimanja, o broju zanatskih radnji i preduzeća, o pojavi partizana, o brojnom stanju stoke; naredbe okupatorske vlasti o zatvaranju svih hotela i kafana u 20 časova, o zabrani šetnje ulicama (noću i danju), o vraćanju Jevreja u mesta stalnog boravka, o sakupljanju otpadaka, o naseljavanju izbeglica u napuštene stanove komunista, o dužini radnog vremena u hotelima, vlasnicima radioaparata da moraju slušati vesti samo Radio Beograda, o osiguranju vršaja žita, o uvođenju kućnih lista, o uklanjanju svih jugoslovenskih grbova sa zgrada; naredba da se Cigani i Jevreji uklone sa svih radnih mesta u državnoj službi, da činovnici pozdravljaju nemačke oficire i podoficire, o sadnji duvana, o zabrani crkvenih sabora, o popisu žitarica, o obaveznom obrađivanju poljoprivrednog zemljišta, o skraćivanju kukuruznih stabala pored železničke pruge, o zamračivanju stanova; podatke o osnivanju i radu Sekcije za zaštitu porodice, mladeži i dece, Odbora za zbrinjavanje i smeštaj Slovenaca izgnanika, Povereništva javne berze rada, Okružnog odbora za iseljenike i preseljenike u Kraljevu, Suda za izricanje telesnih kazni; objave o dolasku 300 Slovenaca izgnanika u Čačak, o zameni novčanica, o popisu svih muškaraca od 16 do 65 godina starosti; spiskove Jevreja, Cigana i izbeglica iz svih krajeva Jugoslavije, članova Odbora za pomoć porodicama zarobljenika, radnika Hrvata i Slovenaca, sumnjivih besposličara, vojnika poginulih i umrlih za vreme trajanja rata, pušača, ratnih zarobljenika otpuštenih iz Nemačke, lica koja treba privesti Predstojništvu gradske policije; platne spiskove, uverenja i molbe; zapisnike o saslušanju građana i grupe učenika Čačanske gimnazije zbog sumnje da se bave komunističkom propagandom; izveštaje o streljanim, uhapšenim i odbeglim komunistima; naredbe Ministarskog saveta Predstojništvu da preduzme najenergičnije mere i izvrši likvidaciju grupe Radenka Mandića; provere moralne i nacionalne ispravnosti pojedinih građana, spiskove streljanih; spiskove partizana sa područja Čačka i bivšeg dragačevskog, ljubićkog i trnavskog sreza; spiskove lica koje treba internirati, spiskove učenika Čačanske gimnazije koji su upućeni u Smederevsku Palanku na prinudno vaspitanje.
Obaveštajna sredstva: Vodič kroz arhivsku građu, sumarni inventar, registri i delovodni protokoli.

Fondovi od 1944.

Fondovi iz ovog perioda nastali su radom organa uprave socijalističkog perioda, koji su delovali na području Arhiva od kraja 1944. pa nadalje. To su fondovi skupština opština, Narodnog odbora okruga čačanskog, narodnih odbora srezova, narodnih odbora opština, mesnih narodnih odbora, mesnih narodnooslobodilačkih odbora i stambenih zajednica.
U ovom trenutku u Arhiv je preuzeto i sređeno 100 fondova iz ovog perioda, koji sadrže 1.330 knjiga i 952 kutije spisa.

Građa sadrži:
a) skupštine opština: zapisnike i materijale sa sednica GNO, NOO, SO, veća, saveta, komisija, zborova birača i mesnih odbora; zapisnike radničkih saveta i upravnih odbora raznih organizacija; polugodišnje i godišnje izveštaje o radu škola i drugih ustanova; referate; statističke izveštaje; izveštaje o radu i finansijskom poslovanju industrijskih, trgovinskih, ugostiteljskih organizacija i zemljoradničkih zadruga; podatke o razvoju prosvete, zdravstva, kulture i privrede; spise nacionalizacije, eksproprijacije, konfiskacije i arondacije; građevinske projekte, materijale o izboru odbornika; društvene planove; tehničku dokumentaciju i spise u vezi građevinske izgradnje (građevinske dozvole i rešenja o lokacijama, gradnji i tehničkom prijemu građevinskih objekata); završne račune privrednih organizacija i zemljoradničkih zadruga; budžete; rešenja o prijemu na rad, o upisu u matične knjige, regulisanju radnog staža, o nasleđu, o dodeljivanju stanova, o otvaranju i zatvaranju privatnih zanatskih radnji, o osnivanju privrednih organizacija lokalnog karaktera; kupoprodajne ugovore i ugovore o poklonu, deobi, doživotnom izdržavanju, razmeni nekretnina; evidencije o položenim ispitima za zanatske majstore, KV i VK radnike; prijave ratne štete; platne spiskove

b) Narodni odbor okruga čačanskog: raspise i uputstva ministarstava i vlade NR Srbije o organizaciji i radu narodnih odbora; zapisnike sa sednica Izvršnog odbora i Plenuma Odbora, skupština sreskih narodnih odbora; odluke o osnivanju preduzeća okružnog značaja; rešenja vojnog suda valjevske oblasti o presudama nekim neprijateljima NOP-a; izveštaje Odbora po raznim pitanjima i granama delatnosti i njegovih odeljenja i odseka; izveštaje o radu škola, analfabetskih tečajeva, pozorišta, o rezultatima gonjenja i uništenja četničkih grupa, o stanju kadrova, o kretanju zaraznih bolesti; spiskove industrijskih preduzeća u okrugu, zemljoradničkih zadruga, odbornika po srezovima, prosvetnih radnika, siromašne dece, dece palih boraca, palih boraca, ratnih vojnih invalida, izbeglica, svršenih kursista za zadružne knjigovođe; planove investicione izgradnje za 1947, planove otkupa žitarica i snabdevanje stanovništva životnim namirnicama; podatke o ratnim dobitnicima i saradnicima okupatora; karakteristike jednog broja prosvetnih radnika;

Prvo železničko-pevačko-tamburaško društvo, Čačak, 1934. godine

v) narodni odbori srezova: uputstva i preporuke viših organa za rad odbora; zapisnike izvršnih odbora, skupština i NOO-a; pravila preduzeća i zemljoradničkih zadruga; izveštaje o radu NOS-a i njegovih organa, MNO-a i NOO-a na teritoriji sreza, o stanju poljoprivrede i poljoprivrednih mašina, industrije, trgovine, ugostiteljstva i zadrugarstva, o stanju i kvalifikacionoj strukturi kadrova u srezu, o stočnim bolestima i biljnim štetočinama, polugodišnje i godišnje izveštaje o radu škola; dokumentaciju o finansijskom poslovanju industrijskih, trgovinskih i zanatskih organizacija i zemljoradničkih zadruga; odluke o osnivanju preduzeća sreskog značaja; materijale izbornih komisija; rešenja o investicionim kreditima zemljoradničkih zadruga i preduzeća; završne račune privrednih organizacija i zemljoradničkih zadruga; podatke o os-nivanju i razvoju prosvetnih i zdravstvenih ustanova; spise konfiskacije, nacionalizacije, eksproprijacije i arondacije; evidencije otkupa poljoprivrednih proizvoda; materijale o likvidaciji zemljoradničkih dugova; podatke o radu SRZ-a i izgradnji zadružnih domova; evidencije zarobljenih, interniranih i streljanih lica i popaljenih domova; spiskove radnika zaposlenih u oblasti prosvete, zdravstva i privrednih organizacija; spiskove domaćinstava po MNO-a i NOO-a; spiskove ratnih vojnih invalida, ŽFT i socijalno ugroženih lica; rešenja i dozvole o otvaranju privatnih zanatskih radnji; evidencije učenika u privredi; dosijea položenih stručnih ispita službenika NOS–a; evidencije poreskih zaduženja; budžete; platne spiskove;

g) narodni odbori opština: zapisnike sa sednica odbora, saveta, komisija i zborova birača; izveštaje o radu odbora, osnovnih škola i zemljoradničkih zadruga; statističke izveštaje; rešenja o osnivanju poljoprivrednih dobara i zanatskih preduzeća; spise konfiskacija, eksproprijacija i sprovođenja agrarne reforme; dokumentaciju o podizanju zadružnih domova, školskih zgrada, puteva i mostova; planove jesenje setve; materijale o izboru odbornika; evidencije otkupa žitarica, mesa, vune; podatke o snabdevanju stanovništva životnim namirnicama i industrijskom robom; mere unapređenja poljoprivrede i stočarstva; evidencije rasporeda i naplate poreza; podatke o mesnom samodoprinosu; prijave ratne štete; završne račune zemljoradničkih zadruga, trgovinskih preduzeća i poljoprivrednih dobara; podatke o cepljenju stoke protiv zaraznih bolesti i suzbijanja gubara i drugih poljoprivrednih štetočina; podatke o sprovođenju mera za likvidaciju koza; spiskove odbornika, prosvetnih radnika, streljanih, zaklanih, interniranih i nestalih lica; biračke i platne spiskove;

d) mesni narodni odbori: uputstva i preporuke NOS-a za rad odbora; izveštaje o radu odbora; planove prolećne i jesenje setve; budžete MNO-a; raspored naplate poreza; evidencije otkupa žitarica, mesa i vune; spiskove domaćinstava, odbornika, streljanih, zaklanih i interniranih; platne spiskove;

đ) mesni narodnooslobodilački odbori: zapisnike sa sednica i izveštaje o radu odbora;

e) stambene zajednice: akta o osnivanju; zapisnike sa sednica saveta i izvršnih odbora; izveštaje o radu; pravilnike o radnim odnosima, o raspodeli čistog i ličnog dohotka, o nagrađivanju i disciplinskoj odgovornosti radnika; završne račune; bilanse servisa; cenovnike usluga; ugovore o korišćenju stanova; spiskove radnika i službenika; finansijsku dokumentaciju i platne spiskove.
Obaveštajna sredstva: Vodič kroz arhivsku građu, sumarni inventari, registri i delovodni protokoli.